آرتور كرستين سن ( مترجم : رشيد ياسمى )
151
ايران در زمان ساسانيان ( فارسي )
هر يك از اين طبقات به چند دسته تقسيم ميشد . طبقه روحانيان مشتمل بوده است بر : قضات ( داذور « 1 » ) ، و علماء دينى ( پستترين و متعددترين مرتبه اين علماء صنف مغان بوده ، پس از مغان موبذان و هيربذان و ساير اصناف روحانى ، كه هر يك شغلى و وظيفه خاصى داشتند ) ، ديگر از شعب طبقه روحانى دستوران و معلمان بودهاند و اين صنف اخير را مغان اندرزبذ ميگفتهاند . اما طبقه جنگيان مشتمل بر دو صف سوار و پياده بوده است ، كه وظايف مختلف داشتند . اصنافى ، كه در طبقه مستخدمين ادارات تشخيص داده شده ، از اين قرار است : منشيان ، نويسندگان احكام محاكم و نويسندگان اجازه نامه و قراردادها و مورخان و پزشكان و منجمان نيز جزء اين طبقه بشمار بودهاند . طبقهء توده هم مركب از اصناف و شعبى بود مثل تجار و فلاحان و سوداگران و ساير پيشهوران . هر يك از اين طبقات رئيسى داشت ، رئيس روحانيان موبذان موبذ ، رئيس جنگيان ايران سپاهبذ « 2 » ، رئيس دبيران ، ايران دبيربذ « 3 » ( يا باصطلاح ديگر دبيران - مهشت « 4 » ، رئيس طبقه چهارم را و استريوشان سالار ( يا باصطلاح ديگر و استريوش بذ يا هتخشبذ ) ميگفتند . هر رئيس يكنفر بازرس در تحت در اختيار داشت ، كه مأمور سرشمارى طبقه بود . بازرس ديگر موظف بود ، كه بدرآمد هر فردى از افراد طبقه « 5 » رسيدگى كند و نيز يكنفر آموزگار ( اندرزبذ ) در اختيار او بود « تا هر كس را از اوان كودكى علمى يا پيشهء بياموزد و او را به تحصيل معاش قادر كند » « 6 » . در ازمنهء نخستين عهد ساسانيان ، يك تقسيم اجتماعى ديگر وجود داشته ، كه بىشبهه از بقاياى عهد اشكانيان بوده است . نام اين طبقات را در كتيبه حاجىآباد ،
--> ( 1 ) - dadhvar ( 2 ) - Eran - spahdabh ( 3 ) - Eran - dibherbadh ( 4 ) - dibheran - mahisht ( 1 ) - نامه تنسر ، همانجا . ( 5 ) - در چاپ مينوى لفظ « دغل » بجاى « دخل » آمده است . ( 6 ) - نامه تنسر ، دارمستتر ، ص 18 - 217 و 522 ، و مينوى ، ص 15 .